1
00:01:06,500 --> 00:01:07,230
তুমি জানো,

2
00:01:07,230 --> 00:01:08,430
পদার্থবিজ্ঞানে, আমরা বিশ্বাস করি

3
00:01:08,430 --> 00:01:09,830
যে আমাদের চারপাশের সবকিছু

4
00:01:09,830 --> 00:01:11,290
ব্যাপক করা যেতে পারে।

5
00:01:12,790 --> 00:01:15,290
এটা একটা কাজ যে পারে
সহজেই আপনাকে আলাদা করে

6
00:01:15,290 --> 00:01:16,390
অন্যান্য মানুষের কাছ থেকে।

7
00:01:17,030 --> 00:01:18,850
চিন্তার কোন বাঁধা নেই।

8
00:01:25,540 --> 00:01:28,560
আমি মনে করি আমি একটি বেশ সচিত্র দৃশ্য আছে

9
00:01:28,560 --> 00:01:29,220
পদার্থবিদ্যার

10
00:01:29,940 --> 00:01:31,660
আমার জন্য,
কণা রঙিন।

11
00:01:31,660 --> 00:01:33,140
আমার জন্য, একটি ইলেকট্রন লাল।

12
00:01:33,140 --> 00:01:33,940
আমি জানি না কেন

13
00:01:33,940 --> 00:01:34,720
কেন আমাকে জিজ্ঞাসা করবেন না.

14
00:01:34,720 --> 00:01:35,980
একটি ইলেকট্রন লাল।

15
00:01:36,320 --> 00:01:37,780
একটি ফোটন, অবশ্যই,
হলুদ হয়

16
00:01:37,780 --> 00:01:38,880
আলোর কারণে।

17
00:01:38,880 --> 00:01:40,320
একটি প্রোটন বাদামী।

18
00:01:40,960 --> 00:01:42,300
বাস্তবতা সম্পর্কে আমার উপলব্ধি,

19
00:01:42,300 --> 00:01:43,400
তাই আমি আমার স্প্যাগেটি খাই

20
00:01:43,400 --> 00:01:44,700
তুমি জানো, আমি গভীরে যাই।

21
00:01:44,700 --> 00:01:45,800
তাই আমি আমার স্প্যাগেটি খাই

22
00:01:45,800 --> 00:01:47,100
এবং আমি কোয়ার্কের কথা ভাবি

23
00:01:47,100 --> 00:01:48,700
যেগুলো স্প্যাগেটির ভিতরে থাকে।

24
00:01:48,700 --> 00:01:49,200
এটা সত্যি।

25
00:01:49,460 --> 00:01:50,660
তুমি বলবে আমি পাগল।

26
00:01:52,420 --> 00:01:54,640
আমি একজন পদার্থবিদ,
কিন্তু আমি সঙ্গীত ভালোবাসি

27
00:01:54,640 --> 00:01:56,160
এবং আমি সঙ্গীত অধ্যয়নরত করছি.

28
00:01:57,200 --> 00:01:59,200
সঙ্গীত এবং পদার্থবিদ্যা অংশ

29
00:01:59,200 --> 00:02:00,360
একই জিনিস

30
00:02:00,360 --> 00:02:04,000
মানুষের কৌতূহল, মানুষের সৃজনশীলতা,

31
00:02:04,000 --> 00:02:05,200
অন্বেষণের ইচ্ছা

32
00:02:05,200 --> 00:02:09,020
বা বোঝা
কিভাবে জিনিস কাজ করে

33
00:02:09,020 --> 00:02:10,600
সর্বাধিক
মৌলিক স্তর।

34
00:02:11,360 --> 00:02:14,200
এবং কি সত্যিই
আমাকে বিজ্ঞানে স্পর্শ করে,

35
00:02:14,200 --> 00:02:15,200
যেমন সঙ্গীতে,

36
00:02:15,200 --> 00:02:18,200
এই জটিলতা নির্মিত হয়?
সরলতার উপর।

37
00:02:21,480 --> 00:02:24,700
সঙ্গীতে,
আপনি খুব জটিল আছে

38
00:02:24,700 --> 00:02:25,800
এবং সমৃদ্ধ সিম্ফনি।

39
00:02:25,940 --> 00:02:27,600
বিথোভেন, মাহলারের কথা ভাবুন।

40
00:02:28,320 --> 00:02:30,380
কিন্তু আসলে তারা নির্মিত হয়

41
00:02:30,380 --> 00:02:32,320
সংমিশ্রণের উপর
সাতটি নোটের।

42
00:02:32,360 --> 00:02:33,860
এবং একইভাবে,

43
00:02:33,860 --> 00:02:36,780
প্রকৃতি সুন্দর
এবং অত্যন্ত জটিল,

44
00:02:37,060 --> 00:02:39,560
কিন্তু আসলে
সবচেয়ে মৌলিক স্তর

45
00:02:39,560 --> 00:02:41,260
দিয়ে তৈরি হয়
মাত্র তিনটি কণা।

46
00:02:42,600 --> 00:02:54,720
আমি সবসময় বুঝতে চেয়েছিলাম

47
00:02:54,720 --> 00:02:55,860
আমরা কি দিয়ে তৈরি

48
00:02:56,840 --> 00:02:59,680
আমার জানা দরকার
কিভাবে জিনিস সংযুক্ত করা হয়.

49
00:03:00,400 --> 00:03:02,060
একজন কিভাবে নির্ভর করে
অন্য দিকে?

50
00:03:08,240 --> 00:03:12,820
এটি সবচেয়ে শক্তিশালী,

51
00:03:12,820 --> 00:03:15,820
সবচেয়ে জটিল মেশিন

52
00:03:15,820 --> 00:03:19,540
কখনও মানবজাতি দ্বারা নির্মিত.

53
00:03:21,200 --> 00:03:23,900
বোঝার চেষ্টা করতে

54
00:03:23,900 --> 00:03:26,600
কেন আমরা সব থাকতে পারে.

55
00:04:01,670 --> 00:04:03,570
আমি যখন ছোট ছিলাম,

56
00:04:03,570 --> 00:04:06,570
আমি বুঝতে চেয়েছিলাম

57
00:04:06,570 --> 00:04:07,830
প্রকৃতির যুক্তি।

58
00:04:12,260 --> 00:04:17,300
মৌলিক আইন
যা আমাদের অস্তিত্বের অনুমতি দেয়।

59
00:04:18,300 --> 00:04:24,480
আমাদের এই আইন দরকার
আমাদের অস্তিত্বের জন্য।

60
00:04:25,640 --> 00:04:28,620
মুশকিল হলো এই আইনগুলো

61
00:04:28,620 --> 00:04:32,060
শান্তির জন্য ব্যবহার করা যেতে পারে
এবং যুদ্ধের জন্য।

62
00:04:38,590 --> 00:04:40,110
এখন আমি মৃত্যু হয়ে গেছি।

63
00:04:45,140 --> 00:04:49,700
ডাঃ ওপেনহাইমার,
আপনি এবং আপনার মত অনেকেই

64
00:04:49,700 --> 00:04:52,560
যারা বোমা তৈরি করেছে

65
00:04:52,560 --> 00:04:54,560
এখনো কষ্ট লাগে,
আমি কি বলতে পারি,

66
00:04:54,560 --> 00:04:56,180
খারাপ বিবেক থেকে
এটা সম্পর্কে

67
00:04:56,180 --> 00:04:57,460
এটা কি সত্যি স্যার?

68
00:04:58,740 --> 00:05:01,520
আমি মনে করি এটি একটি চিহ্ন রেখে গেছে
তাদের অনেকের উপর

69
00:05:01,520 --> 00:05:05,920
যারা দায়িত্বে নিয়োজিত।

70
00:05:06,840 --> 00:05:10,120
এটি স্বাভাবিক ব্যবসা নয়
একজন বিজ্ঞানীর।

71
00:05:11,980 --> 00:05:16,340
প্রথম কয়েক মিনিট পর
উচ্ছ্বাস,

72
00:05:16,340 --> 00:05:19,780
বুঝলাম কি ছিল
বিশ্বের ঘটেছে.

73
00:05:20,520 --> 00:05:22,220
বড় কথা, আমি অনুভব করলাম,

74
00:05:22,220 --> 00:05:23,860
এই নির্মূল ছিল.

75
00:05:23,860 --> 00:05:29,460
আমাদের ব্যাখ্যা করতে হবে
সরকারগুলোর কাছে

76
00:05:29,460 --> 00:05:32,260
যে আমরা কি করতে চাই

77
00:05:32,260 --> 00:05:34,300
কখনই যুক্ত হতে হবে না

78
00:05:34,300 --> 00:05:38,300
ব্যবহারের সাথে
যুদ্ধের জন্য এই আইনগুলির।

79
00:05:47,540 --> 00:05:50,700
আজ CERN হল
একটি সত্যিই বিশ্ব পরীক্ষাগার

80
00:05:50,700 --> 00:05:53,960
একটি সম্প্রদায়ের সাথে
17,000 এর বেশি মানুষ

81
00:05:53,960 --> 00:05:57,420
110 টিরও বেশি জাতীয়তা জুড়ে।

82
00:05:57,420 --> 00:06:00,020
একটি অবিশ্বাস্য গলিত পাত্র

83
00:06:00,020 --> 00:06:02,700
ভাষার,
সংস্কৃতি, ঐতিহ্য।

84
00:06:03,740 --> 00:06:06,340
কিন্তু এমন এক পৃথিবীতে যেখানে দ্বন্দ্ব

85
00:06:06,340 --> 00:06:08,340
দেশের মধ্যে,

86
00:06:08,340 --> 00:06:13,640
ধর্ম এবং সংস্কৃতি

87
00:06:13,640 --> 00:06:14,640
দুঃখজনকভাবে অব্যাহত,

88
00:06:14,640 --> 00:06:16,160
এটি সত্যিই একটি মূল্যবান উপহার,

89
00:06:16,160 --> 00:06:17,940
যা নেওয়া যায় না
মঞ্জুর জন্য

90
00:06:20,280 --> 00:06:21,820
আমাদের এখন স্বৈরশাসক আছে

91
00:06:21,820 --> 00:06:23,340
বৃহত্তম দেশ শাসন

92
00:06:23,340 --> 00:06:24,340
উপায়ে পৃথিবীতে

93
00:06:24,340 --> 00:06:26,120
আমরা ইতিহাসের অন্তর্গত ভেবেছিলাম।

94
00:06:26,120 --> 00:06:28,400
রাশিয়া একটি চালু করেছে
পূর্ণ মাত্রায় আক্রমণ

95
00:06:28,400 --> 00:06:29,960
স্থল, বায়ু এবং সমুদ্র দ্বারা ইউক্রেনের।

96
00:06:29,960 --> 00:06:31,700
CERN ঘোষণা করেছে

97
00:06:31,700 --> 00:06:33,300
যে এটি সহযোগিতা শেষ করবে

98
00:06:33,300 --> 00:06:35,320
500 জন বিজ্ঞানীর সাথে

99
00:06:35,320 --> 00:06:37,340
রাশিয়ান প্রতিষ্ঠান থেকে।

100
00:06:42,080 --> 00:06:45,020
শেষ বিশ্বযুদ্ধ
এত ভয়ানক ছিল।

101
00:06:45,860 --> 00:06:48,300
আমি ভাবলাম
এটা অকল্পনীয় হবে

102
00:06:48,300 --> 00:06:49,940
যে আবার নতুন যুদ্ধ শুরু হবে।

103
00:06:50,740 --> 00:06:52,780
মানবতার উচিত
একটি পাঠ শিখেছি

104
00:06:53,320 --> 00:06:58,160
এখানে CERN এ,
কয়েক হাজার বিজ্ঞানী

105
00:06:58,160 --> 00:07:00,360
বিভিন্ন সামাজিক থেকে আসছে,

106
00:07:00,360 --> 00:07:01,460
রাজনৈতিক ব্যবস্থা,

107
00:07:01,460 --> 00:07:03,060
বিভিন্ন ধর্ম থাকা,

108
00:07:03,060 --> 00:07:05,420
সম্পূর্ণ ভিন্ন মানসিকতা থাকা,

109
00:07:05,420 --> 00:07:07,800
একসাথে কাজ
খুব শান্তিতে এবং,

110
00:07:07,800 --> 00:07:09,840
আমি তাই বলতে পারি,
এছাড়াও খুব সফলভাবে।

111
00:07:14,890 --> 00:07:16,870
কত বছর আগের কথা

112
00:07:16,870 --> 00:07:19,150
যে আপনি পদত্যাগ করেছেন
মহাপরিচালক হিসেবে?

113
00:07:19,310 --> 00:07:21,250
অনেক দিন আগের কথা, 1990।

114
00:07:22,850 --> 00:07:24,390
এবং আপনি এখনও আসছেন?

115
00:07:25,250 --> 00:07:28,590
আমার বয়স যখন 100 বছর,

116
00:07:28,590 --> 00:07:31,030
কিছু লোক আমাকে জিজ্ঞাসা করেছিল,

117
00:07:31,030 --> 00:07:32,610
"তুমি এত বুড়ো হয়ে কি করো?"

118
00:07:32,610 --> 00:07:33,870
আমি বললাম: "দুটি জিনিস।"

119
00:07:34,750 --> 00:07:38,310
"সর্বদা সক্রিয় থাকুন
এবং সর্বদা কৌতূহলী হন।"

120
00:07:41,980 --> 00:07:44,360
CERN কাউন্সিল সিদ্ধান্ত নিয়েছে
যে আমাদের থামতে হবে

121
00:07:44,360 --> 00:07:47,080
প্রায় সব সহযোগিতা
এখন রাশিয়ার সাথে।

122
00:07:48,560 --> 00:07:49,240
এটা দুঃখজনক।

123
00:07:49,240 --> 00:07:51,640
আমি মনে করি এটা আরো ছিল
বা প্রথমবার কম

124
00:07:51,640 --> 00:07:53,800
যে CERN এর 70 বছরে

125
00:07:53,800 --> 00:07:57,820
যে রাজনীতি নির্ধারিত
মূলত কাউন্সিলের সিদ্ধান্ত।

126
00:08:07,860 --> 00:08:10,440
তাই এই সপ্তাহে
CERN-এ কাউন্সিল সপ্তাহ ছিল।

127
00:08:11,000 --> 00:08:13,780
তাই এর মানে প্রতিনিধি
আমাদের সদস্য রাষ্ট্রের

128
00:08:13,780 --> 00:08:16,820
একসাথে পেয়েছি
সিদ্ধান্ত এবং আলোচনার জন্য।

129
00:08:17,560 --> 00:08:21,040
বেলারুশের সাথে চুক্তি
এবং রাশিয়ার সাথে

130
00:08:21,040 --> 00:08:22,620
ইতিমধ্যে স্থগিত করা হয়েছে।

131
00:08:22,620 --> 00:08:27,260
যাইহোক, এখনও আছে
রাশিয়ার এই পরীক্ষাগার,

132
00:08:27,260 --> 00:08:29,840
যা কিছুটা অনুরূপ
CERN-এ আমাদের যা আছে।

133
00:08:29,840 --> 00:08:33,680
এবং তাদের সাথে সহযোগিতা
তারিখ 1967 ফিরে।

134
00:08:34,179 --> 00:08:37,840
তাই এটা সত্যিই একটি
দীর্ঘস্থায়ী অংশীদার।

135
00:08:38,240 --> 00:08:40,700
এখানে CERN এ আমাদের আছে
ইসরায়েলিরা একসঙ্গে কাজ করছে

136
00:08:40,700 --> 00:08:43,080
ফিলিস্তিনিদের সাথে,
পাকিস্তানিদের সঙ্গে ভারতীয়রা।

137
00:08:43,080 --> 00:08:47,140
তাই বিজ্ঞান ও মৌলিক বিজ্ঞান
আপনাকে এক ধরনের ভিত্তি দেয়

138
00:08:47,140 --> 00:08:51,420
যেখানে মানুষ স্বাধীন
তাদের ধর্মের,

139
00:08:51,420 --> 00:08:54,860
স্বাধীন
তাদের রাজনৈতিক ব্যবস্থা

140
00:08:54,860 --> 00:08:56,860
যেখানে তারা বড় হয়েছে,
সহযোগিতা করতে পারে

141
00:08:56,860 --> 00:08:57,960
এবং যোগাযোগ করতে পারে।

142
00:08:58,160 --> 00:09:00,600
এবং আমি মনে করি যে কিছু
রাখা গুরুত্বপূর্ণ।

143
00:09:00,600 --> 00:09:02,120
যে জন্য CERN কি ছিল.

144
00:09:02,440 --> 00:09:03,440
শান্তির জন্য বিজ্ঞান।

145
00:09:05,460 --> 00:09:13,190
মনে পড়ে যখন
আমি প্রথম CERN এ এসেছি,

146
00:09:13,190 --> 00:09:17,350
আমি এখানে পরিদর্শন করছি কারণ আমি চিন্তা করছিলাম

147
00:09:17,350 --> 00:09:19,110
এখানে সরানো সম্পর্কে এবং আমি নিশ্চিত ছিলাম না।

148
00:09:20,850 --> 00:09:24,370
আমার পরামর্শদাতাদের একজন
বিশ্ববিদ্যালয়ে

149
00:09:24,370 --> 00:09:27,230
অ্যাটলাস ডিটেক্টর দেখার ব্যবস্থা করা হয়েছিল এবং এটি ছিল

150
00:09:27,230 --> 00:09:29,110
যে কেউ সেরা জিনিস
কখনো আমার জন্য করেছে

151
00:09:29,110 --> 00:09:32,970
কারণ আপনি যখন এটি দেখেন,

152
00:09:32,970 --> 00:09:34,150
এটা ছিল, এটা ভালবাসা ছিল.

153
00:09:42,220 --> 00:09:51,280
তুমি জানো,
এটা শুধু এই সুন্দর ডিটেক্টর

154
00:09:51,280 --> 00:09:54,340
এর নির্ভুলতার সাথে,
এর আকার,

155
00:09:54,340 --> 00:09:59,660
পরিমাণ
মানুষের প্রচেষ্টা এবং আবেগ

156
00:09:59,660 --> 00:10:02,240
যে বিল্ডিং মধ্যে গিয়েছিলাম
প্রতিটি একক ছোট অংশ।

157
00:10:02,900 --> 00:10:04,540
আমি শুধু চেয়েছিলাম
যে একটি অংশ হতে.

158
00:10:06,400 --> 00:10:08,480
আমাকে এটি তৈরি করতে হবে,
এটি তৈরি করতে সাহায্য করুন।

159
00:10:08,480 --> 00:10:10,080
হাজার হাজার মানুষ আছে

160
00:10:10,080 --> 00:10:11,780
এই নির্মাণের সাথে জড়িত।

161
00:10:11,780 --> 00:10:13,940
এবং আমি সত্যিই সাহায্য আছে
সেই দলগুলোর সাথে

162
00:10:13,940 --> 00:10:15,280
এটা সব একসাথে নির্বাণ.

163
00:10:15,600 --> 00:10:17,580
একটি সাধারণ লক্ষ্য ছিল
যে আমাদের সবার ছিল,

164
00:10:17,580 --> 00:10:20,560
তাই এটি একটি বিশেষ আত্মা দিয়েছে
পুরো জিনিসটা

165
00:10:21,160 --> 00:10:24,320
এই সুযোগ ছিল
কিছু আনলক করতে

166
00:10:24,320 --> 00:10:25,960
প্রকৃতি সম্পর্কে খুব গভীর।

167
00:10:32,490 --> 00:10:34,930
2008,
এটা সত্যিই প্রথমবার ছিল

168
00:10:34,930 --> 00:10:36,750
আমরা আমাদের ক্যামেরা অ্যাটলাস চালু করেছি

169
00:10:36,750 --> 00:10:37,990
এবং প্রথম তথ্য গ্রহণ.

170
00:10:38,410 --> 00:10:40,390
কিন্তু রুম ছিল
তখন ভিড়,

171
00:10:40,390 --> 00:10:43,170
তাই যারা অবদান রেখেছেন
সেই ঘরে ছিল।

172
00:10:43,750 --> 00:10:46,670
এর প্রস্তুতি
পরীক্ষা কয়েক দশক ধরে।

173
00:10:48,730 --> 00:10:55,140
আমরা এখন বিশ্বাস করি যে সব ব্যাপার

174
00:10:55,140 --> 00:10:57,160
যে আমরা এখন দেখতে
মহাবিশ্ব তৈরি হয়েছিল

175
00:10:57,160 --> 00:10:59,680
প্রথম ভগ্নাংশের সময়
একটি ভগ্নাংশ না

176
00:10:59,680 --> 00:11:00,980
একটি সেকেন্ডের একটি ভগ্নাংশের

177
00:11:00,980 --> 00:11:02,360
মহাবিশ্বের বয়স।

178
00:11:03,080 --> 00:11:06,280
আসলে, এটা 10 মত কিছু

179
00:11:06,280 --> 00:11:07,900
মাইনাস 35 সেকেন্ড

180
00:11:08,620 --> 00:11:13,880
তার মানে একটা
এর আগে 34টি শূন্য সহ।

181
00:11:14,640 --> 00:11:15,980
খুব ছোট একটা সময়।

182
00:11:17,240 --> 00:11:20,160
একটি শূন্য কণা আছে
এবং অন্য সব

183
00:11:20,160 --> 00:11:22,900
প্রাথমিক কণা
ভর আছে

184
00:11:23,100 --> 00:11:24,240
তারা কিছু ওজন করে।

185
00:11:24,620 --> 00:11:25,460
কেন এমন হল?

186
00:11:26,440 --> 00:11:30,040
আমরা বিশ্বাস করি যে আসে
প্রায় একটি কণা থেকে

187
00:11:30,040 --> 00:11:31,480
হিগস বোসন বলা হয়।

188
00:11:32,400 --> 00:11:35,340
পিটার হিগস
অস্তিত্বের প্রস্তাব করেছেন

189
00:11:35,340 --> 00:11:37,080
1964 সালে হিগস বোসনের।

190
00:11:37,720 --> 00:11:40,960
আমি এটিকে রোমান খিলানের সাথে তুলনা করব।

191
00:11:40,960 --> 00:11:45,560
তাই আপনি এই পেয়েছেন
সুন্দর অর্ধবৃত্তাকার খিলান,

192
00:11:45,560 --> 00:11:47,320
এবং শীর্ষে
একটি ক্যাপস্টোন আছে।

193
00:11:48,100 --> 00:11:50,200
আর যদি সেই ক্যাপস্টোন
সেখানে ছিল না,

194
00:11:50,200 --> 00:11:51,500
খিলান ভেঙ্গে যাবে।

195
00:11:52,460 --> 00:11:54,800
আমার সহকর্মীদের সাথে,

196
00:11:54,800 --> 00:11:56,620
আমরা মূলত
বসে বলল:

197
00:11:56,620 --> 00:11:57,620
"ঠিক আছে, আমরা জানি না

198
00:11:57,620 --> 00:12:00,280
ভর কি
হিগস বোসন হতে পারে,

199
00:12:00,280 --> 00:12:01,640
কিন্তু বিভিন্ন জনগণের জন্য,

200
00:12:01,640 --> 00:12:03,040
আমরা উপায় বের করতে পারতাম

201
00:12:03,040 --> 00:12:05,180
যা এটি প্রদর্শিত হবে
একটি পরীক্ষায়

202
00:12:05,800 --> 00:12:07,560
সেই ধরনের কিছু পরীক্ষা-নিরীক্ষা

203
00:12:07,560 --> 00:12:08,840
CERN এ করা হচ্ছিল।

204
00:12:08,840 --> 00:12:10,680
কিন্তু আমরা সত্যিই ভেবেছিলাম এটা যাচ্ছে

205
00:12:10,680 --> 00:12:13,520
ভারী হতে এবং
শুধুমাত্র পাওয়া যেত

206
00:12:13,520 --> 00:12:15,240
একটি উচ্চ শক্তি ত্বরণক এ.

207
00:12:20,240 --> 00:12:22,650
প্রোটন যন্ত্রে থাকে।

208
00:12:25,800 --> 00:12:27,460
আমরা এই শেষে প্রস্তুত.

209
00:12:31,160 --> 00:12:32,540
আমরা এখন কাউন্টডাউনে আছি।

210
00:12:33,280 --> 00:12:34,000
কক্ষপথ পরিবর্তন করুন।

211
00:12:35,160 --> 00:12:35,920
পরবর্তী পাস।

212
00:12:48,950 --> 00:12:51,250
দেখুন, কি হয়
পরীক্ষা-নিরীক্ষার ধরণের

213
00:12:51,250 --> 00:12:52,450
যে এখানে করা হয়

214
00:12:52,450 --> 00:12:54,050
আসলে ভূগর্ভে সাজানোর.

215
00:12:54,050 --> 00:12:57,010
কিছু অর্থে,
নিচে কি করা হচ্ছে

216
00:12:57,010 --> 00:12:58,570
এক ধরনের বিনোদন আছে

217
00:12:58,570 --> 00:13:00,430
বিগ ব্যাং এর প্রথম সেকেন্ডের।

218
00:13:08,390 --> 00:13:12,110
আপনি সম্পর্কে
100 মিটার ভূগর্ভস্থ

219
00:13:12,110 --> 00:13:14,330
পরম সেরা এ
পৃথিবীতে পরীক্ষা।

220
00:13:15,510 --> 00:13:20,010
LHC পাইপ কেন্দ্রের মধ্য দিয়ে চলে,

221
00:13:20,010 --> 00:13:22,270
এবং প্রোটন আসে
উভয় দিক থেকে।

222
00:13:22,270 --> 00:13:24,730
যদি আমরা ভাগ্যবান এবং
যদি তারা সত্যিই আঘাত করে

223
00:13:24,730 --> 00:13:27,570
একটি বড়, শক্তিশালী মাথার সংঘর্ষের মত,

224
00:13:27,570 --> 00:13:29,870
আমরা সব ধরনের চমৎকার জিনিস তৈরি করতে পারি,

225
00:13:29,870 --> 00:13:32,450
সম্ভাব্য কিছু
আমরা আগে কখনো দেখিনি।

226
00:13:36,900 --> 00:13:38,860
এটা এখানে খুব সুন্দর
কন্ট্রোল রুমে

227
00:13:38,860 --> 00:13:40,840
কারণ আপনি বাস্তব সময়ে দেখতে পারেন

228
00:13:40,840 --> 00:13:42,840
এই সমস্ত সংঘর্ষ এবং কণা,

229
00:13:42,840 --> 00:13:44,360
এর থেকে ঝরনা বের হচ্ছে,

230
00:13:44,360 --> 00:13:45,960
এবং কখনও কখনও, হ্যাঁ,

231
00:13:45,960 --> 00:13:47,560
এটা সত্যিই অপ্রতিরোধ্য.

232
00:13:49,060 --> 00:13:51,640
আসলে,
এটাও আমাকে বিরক্ত করছে

233
00:13:51,640 --> 00:13:53,240
সমস্ত জিনিস সম্পর্কে চিন্তা

234
00:13:53,240 --> 00:13:55,240
যে তারা করবে
ভবিষ্যতে আবিষ্কার করুন

235
00:13:55,240 --> 00:13:56,940
এবং যে হয়তো আমি কখনই জানতে পারব না।

236
00:14:01,490 --> 00:14:04,170
সবাই চেষ্টা করছে
ইতিহাস লিখুন, একভাবে।

237
00:14:04,430 --> 00:14:05,530
এটাই আমাদের উচ্চাকাঙ্ক্ষা।

238
00:14:06,230 --> 00:14:08,790
তুমি জানো,
গুহা মানুষ

239
00:14:08,790 --> 00:14:11,970
ছবি লিখছিল
দেয়ালে গরু, তাই না?

240
00:14:12,570 --> 00:14:13,850
যাতে 3,000 বছর পরে,

241
00:14:13,850 --> 00:14:15,430
আপনি সেখানে যান,
তুমি বল হে ঈশ্বর,

242
00:14:15,430 --> 00:14:17,530
ওটা দেখ,
সেখানে একজন মানুষ আছে।

243
00:14:18,150 --> 00:14:23,050
আমরা পেইন্টিং করছি না
দেয়ালে বা গুহায় ভূত।

244
00:14:23,890 --> 00:14:26,530
আমরা অনেক কিছু করার চেষ্টা করছি
আরো পরিশীলিত জিনিস।

245
00:14:27,070 --> 00:14:28,410
সব শেষ হয়ে গেলে,

246
00:14:28,410 --> 00:14:29,410
আপনি কি মনে করেন

247
00:14:29,410 --> 00:14:32,490
আমরা 20 শতকের সভ্যতা
পিছনে ফেলে গেছে?

248
00:14:32,490 --> 00:14:34,630
মানে,
আমার মতামত তারা যত্ন করবে.

249
00:14:35,670 --> 00:14:36,830
তারা আমাদের সম্মান করবে।

250
00:14:37,450 --> 00:14:39,150
তারা আমাদের সম্মান করবে
ভিত্তিতে

251
00:14:39,150 --> 00:14:40,690
বোঝার
আমাদের আছে

252
00:14:42,910 --> 00:14:56,480
যখন আমি এখানে CERN এ পৌঁছালাম,

253
00:14:56,480 --> 00:14:58,580
আপনি জানেন, আমি এই ছাত্র ছিলাম,

254
00:14:58,580 --> 00:15:03,200
আত্মবিশ্বাসের খুব অভাব,

255
00:15:03,200 --> 00:15:06,380
চারপাশে তাকাচ্ছে
এখানে কি হচ্ছে,

256
00:15:06,380 --> 00:15:08,140
undefined
undefined

257
00:15:08,760 --> 00:15:10,300
undefined

258
00:15:11,160 --> 00:15:14,340
undefined
undefined

259
00:15:14,340 --> 00:15:16,900
undefined
undefined

260
00:15:16,900 --> 00:15:17,580
undefined

261
00:15:18,740 --> 00:15:19,980
undefined

262
00:15:19,980 --> 00:15:21,840
undefined
undefined

263
00:15:21,840 --> 00:15:23,700
undefined

264
00:15:26,930 --> 00:15:27,930
undefined

265
00:15:27,930 --> 00:15:30,470
undefined

266
00:15:30,470 --> 00:15:33,950
undefined
undefined

267
00:15:33,950 --> 00:15:35,930
undefined

268
00:15:36,590 --> 00:15:39,090
undefined
undefined

269
00:15:39,450 --> 00:15:43,070
undefined
undefined

270
00:15:43,100 --> 00:15:43,730
undefined

271
00:15:52,980 --> 00:15:55,900
undefined
undefined

272
00:16:08,750 --> 00:16:13,710
undefined
undefined

273
00:16:13,710 --> 00:16:16,250
undefined
undefined

274
00:16:16,250 --> 00:16:18,150
undefined

275
00:16:19,470 --> 00:16:21,470
undefined
undefined

276
00:16:21,470 --> 00:16:22,370
undefined

277
00:16:26,980 --> 00:16:29,120
undefined

278
00:16:31,580 --> 00:16:32,400
undefined

279
00:16:33,260 --> 00:16:34,700
undefined

280
00:16:35,440 --> 00:16:36,000
undefined

281
00:16:38,220 --> 00:16:39,520
undefined

282
00:16:41,180 --> 00:16:43,100
undefined

283
00:16:43,100 --> 00:16:44,120
undefined

284
00:16:45,440 --> 00:16:47,320
undefined

285
00:16:47,320 --> 00:16:48,670
undefined

286
00:16:48,670 --> 00:16:49,820
undefined

287
00:16:49,820 --> 00:16:51,660
undefined

288
00:16:58,180 --> 00:17:00,040
undefined

289
00:17:00,040 --> 00:17:01,580
undefined

290
00:17:01,660 --> 00:17:04,500
undefined
undefined

291
00:17:04,500 --> 00:17:06,380
undefined

292
00:17:06,380 --> 00:17:07,760
undefined

293
00:17:09,740 --> 00:17:11,340
undefined

294
00:17:11,340 --> 00:17:13,420
undefined
undefined

295
00:17:16,060 --> 00:17:19,599
undefined

296
00:17:19,599 --> 00:17:21,250
undefined

297
00:17:21,250 --> 00:17:22,620
undefined

298
00:17:22,620 --> 00:17:24,960
undefined

299
00:17:24,960 --> 00:17:26,180
undefined

300
00:17:33,880 --> 00:17:37,080
undefined
undefined

301
00:17:37,080 --> 00:17:39,340
undefined

302
00:17:40,420 --> 00:17:43,720
undefined

303
00:17:43,720 --> 00:17:46,240
undefined
undefined

304
00:17:47,800 --> 00:17:51,400
undefined
undefined

305
00:17:51,400 --> 00:17:52,480
undefined

306
00:17:53,400 --> 00:17:55,700
undefined

307
00:17:55,700 --> 00:17:58,000
undefined

308
00:18:04,980 --> 00:18:08,160
undefined
undefined

309
00:18:08,160 --> 00:18:09,520
undefined

310
00:18:11,240 --> 00:18:13,560
undefined

311
00:18:14,040 --> 00:18:17,040
undefined
undefined

312
00:18:17,040 --> 00:18:20,480
undefined

313
00:18:20,480 --> 00:18:21,980
undefined

314
00:18:21,980 --> 00:18:24,960
undefined

315
00:18:24,960 --> 00:18:26,640
undefined

316
00:18:26,640 --> 00:18:28,340
undefined

317
00:18:28,340 --> 00:18:30,120
undefined

318
00:18:30,120 --> 00:18:31,800
undefined
undefined

319
00:18:32,180 --> 00:18:34,640
undefined

320
00:18:34,640 --> 00:18:36,500
undefined

321
00:18:36,500 --> 00:18:37,700
undefined

322
00:18:39,640 --> 00:18:42,520
undefined
undefined

323
00:18:43,060 --> 00:18:43,920
undefined

324
00:18:48,170 --> 00:18:50,330
undefined

325
00:18:50,330 --> 00:18:53,210
undefined
undefined

326
00:18:53,210 --> 00:18:55,970
undefined
undefined

327
00:18:55,970 --> 00:18:57,250
undefined

328
00:18:58,330 --> 00:19:01,010
undefined

329
00:19:01,010 --> 00:19:04,030
undefined
undefined

330
00:19:04,030 --> 00:19:05,830
undefined

331
00:19:05,830 --> 00:19:07,930
undefined
undefined

332
00:19:07,930 --> 00:19:11,330
undefined
undefined

333
00:19:11,330 --> 00:19:12,790
undefined

334
00:19:13,390 --> 00:19:14,810
undefined

335
00:19:14,810 --> 00:19:16,120
undefined

336
00:19:16,120 --> 00:19:17,630
undefined

337
00:19:49,450 --> 00:19:49,970
undefined

338
00:19:50,630 --> 00:19:51,150
undefined

339
00:19:53,570 --> 00:19:56,070
undefined
undefined

340
00:19:56,070 --> 00:19:56,590
undefined

341
00:19:57,010 --> 00:19:57,850
undefined

342
00:19:58,230 --> 00:19:59,150
undefined

343
00:20:03,130 --> 00:20:05,070
undefined

344
00:20:05,310 --> 00:20:07,050
undefined

345
00:20:07,050 --> 00:20:10,370
undefined
undefined

346
00:20:20,140 --> 00:20:21,540
undefined

347
00:20:21,760 --> 00:20:24,860
undefined
undefined

348
00:20:24,860 --> 00:20:28,320
undefined
undefined

349
00:20:29,060 --> 00:20:31,500
undefined
undefined

350
00:20:31,860 --> 00:20:34,780
undefined
undefined

351
00:20:42,390 --> 00:20:45,210
undefined

352
00:20:45,210 --> 00:20:46,970
undefined

353
00:20:46,970 --> 00:20:48,010
undefined

354
00:20:48,010 --> 00:20:49,330
undefined

355
00:20:52,900 --> 00:20:55,580
undefined

356
00:20:55,580 --> 00:20:58,660
undefined
undefined

357
00:21:00,800 --> 00:21:02,860
undefined
undefined

358
00:21:06,240 --> 00:21:08,300
undefined
undefined

359
00:21:08,300 --> 00:21:10,820
undefined
undefined

360
00:21:11,980 --> 00:21:15,320
undefined
undefined

361
00:21:15,860 --> 00:21:18,240
undefined
undefined

362
00:21:19,000 --> 00:21:20,720
undefined
undefined

363
00:21:20,720 --> 00:21:24,500
undefined
undefined

364
00:21:24,660 --> 00:21:25,800
undefined

365
00:21:41,600 --> 00:21:43,520
undefined

366
00:21:45,240 --> 00:21:47,600
undefined

367
00:21:47,600 --> 00:21:48,460
undefined

368
00:22:28,590 --> 00:22:30,610
undefined
undefined

369
00:22:30,610 --> 00:22:32,890
undefined
undefined

370
00:22:37,280 --> 00:22:38,920
undefined

371
00:22:45,000 --> 00:22:47,060
undefined

372
00:22:47,060 --> 00:22:49,500
undefined
undefined

373
00:22:50,260 --> 00:22:52,000
undefined

374
00:22:52,620 --> 00:22:55,300
undefined
undefined

375
00:22:55,300 --> 00:22:59,220
undefined
undefined

376
00:22:59,220 --> 00:23:00,600
undefined

377
00:23:02,120 --> 00:23:04,720
undefined
undefined

378
00:23:04,720 --> 00:23:06,040
undefined

379
00:23:06,520 --> 00:23:08,300
undefined
undefined

380
00:23:08,300 --> 00:23:10,200
undefined

381
00:23:10,200 --> 00:23:11,520
undefined

382
00:23:16,320 --> 00:23:20,620
undefined
undefined

383
00:23:20,620 --> 00:23:22,460
undefined

384
00:23:23,180 --> 00:23:25,420
undefined
undefined

385
00:23:26,420 --> 00:23:29,420
undefined

386
00:23:29,420 --> 00:23:30,900
undefined

387
00:23:32,300 --> 00:23:34,720
undefined

388
00:23:34,720 --> 00:23:38,060
undefined

389
00:23:38,060 --> 00:23:40,020
undefined

390
00:23:40,920 --> 00:23:44,500
undefined

391
00:23:44,500 --> 00:23:47,120
undefined
undefined

392
00:23:47,740 --> 00:23:49,080
undefined

393
00:23:54,480 --> 00:23:57,960
undefined
undefined

394
00:23:57,960 --> 00:24:01,000
undefined

395
00:24:11,440 --> 00:24:14,820
undefined

396
00:24:15,140 --> 00:24:18,320
undefined
undefined

397
00:24:18,320 --> 00:24:20,900
undefined

398
00:24:20,900 --> 00:24:31,220
undefined
undefined

399
00:24:31,560 --> 00:24:33,620
undefined

400
00:24:34,600 --> 00:24:39,080
undefined

401
00:24:39,080 --> 00:24:41,220
undefined

402
00:24:41,220 --> 00:24:42,640
undefined

403
00:24:54,710 --> 00:24:57,890
undefined

404
00:24:57,890 --> 00:25:00,490
undefined

405
00:25:00,490 --> 00:25:00,590
undefined

406
00:25:02,970 --> 00:25:05,410
undefined
undefined

407
00:25:05,410 --> 00:25:07,690
undefined
undefined

408
00:25:11,450 --> 00:25:14,390
undefined

409
00:25:14,390 --> 00:25:16,550
undefined

410
00:25:17,130 --> 00:25:20,430
undefined

411
00:25:20,430 --> 00:25:23,130
undefined

412
00:25:23,130 --> 00:25:25,850
undefined

413
00:25:25,850 --> 00:25:32,810
undefined

414
00:25:32,810 --> 00:25:35,990
undefined

415
00:25:35,990 --> 00:25:38,050
undefined

416
00:25:38,790 --> 00:25:41,350
undefined

417
00:25:41,350 --> 00:25:42,030
undefined

418
00:25:42,970 --> 00:25:44,670
undefined

419
00:25:44,830 --> 00:25:47,370
undefined

420
00:25:52,670 --> 00:25:54,910
undefined

421
00:25:54,910 --> 00:25:56,950
undefined
undefined

422
00:25:58,150 --> 00:26:00,830
undefined
undefined

423
00:26:00,830 --> 00:26:03,910
undefined
undefined

424
00:26:03,910 --> 00:26:06,870
undefined
undefined

425
00:26:26,230 --> 00:26:30,810
undefined

426
00:26:30,810 --> 00:26:32,810
undefined

427
00:26:32,810 --> 00:26:34,810
undefined

428
00:26:34,810 --> 00:26:37,130
undefined

429
00:26:37,130 --> 00:26:41,350
undefined

430
00:26:41,350 --> 00:26:43,830
undefined
undefined

431
00:26:47,770 --> 00:26:53,170
undefined
undefined

432
00:26:53,170 --> 00:26:56,190
undefined
undefined

433
00:26:58,070 --> 00:27:01,890
undefined
undefined

434
00:27:01,890 --> 00:27:04,990
undefined
undefined

435
00:27:04,990 --> 00:27:06,650
undefined

436
00:27:07,650 --> 00:27:12,730
undefined

437
00:27:13,710 --> 00:27:16,870
undefined

438
00:27:16,870 --> 00:27:19,590
undefined
undefined

439
00:27:27,230 --> 00:27:30,770
undefined
undefined

440
00:27:30,770 --> 00:27:34,110
undefined

441
00:27:34,110 --> 00:27:36,650
undefined
undefined

442
00:27:41,340 --> 00:27:44,260
undefined

443
00:27:44,260 --> 00:27:47,800
undefined

444
00:27:51,500 --> 00:27:55,460
undefined

445
00:27:55,460 --> 00:27:58,440
undefined
undefined

446
00:27:59,520 --> 00:28:03,020
undefined

447
00:28:03,020 --> 00:28:05,720
undefined
undefined

448
00:28:05,720 --> 00:28:09,640
undefined

449
00:28:09,640 --> 00:28:11,440
undefined

450
00:28:25,680 --> 00:28:27,600
undefined

451
00:28:27,600 --> 00:28:30,040
undefined
undefined

452
00:28:30,040 --> 00:28:33,560
undefined
undefined

453
00:28:34,020 --> 00:28:35,740
undefined

454
00:28:35,740 --> 00:28:37,700
undefined
undefined

455
00:28:37,700 --> 00:28:39,260
undefined

456
00:28:39,760 --> 00:28:41,820
undefined
undefined

457
00:28:42,760 --> 00:28:52,360
undefined

458
00:28:52,360 --> 00:28:58,160
undefined

459
00:28:58,160 --> 00:29:00,160
undefined

460
00:29:00,900 --> 00:29:02,160
undefined

461
00:29:02,340 --> 00:29:04,060
undefined

462
00:29:05,300 --> 00:29:06,620
undefined

463
00:29:08,840 --> 00:29:12,540
undefined

464
00:29:12,540 --> 00:29:15,360
undefined

465
00:29:15,360 --> 00:29:16,580
undefined

466
00:29:16,580 --> 00:29:18,840
undefined

467
00:29:18,840 --> 00:29:22,300
undefined

468
00:29:22,300 --> 00:29:24,800
undefined
undefined

469
00:29:25,260 --> 00:29:27,940
undefined
undefined

470
00:29:28,780 --> 00:29:31,180
undefined

471
00:29:31,180 --> 00:29:34,620
undefined
undefined

472
00:29:34,620 --> 00:29:36,060
undefined

473
00:29:36,500 --> 00:29:38,160
undefined
undefined

474
00:29:38,160 --> 00:29:40,100
undefined
undefined

475
00:29:40,700 --> 00:29:43,940
undefined
undefined

476
00:29:43,940 --> 00:29:44,940
undefined

477
00:29:44,940 --> 00:29:47,500
undefined
undefined

478
00:29:47,500 --> 00:29:48,600
undefined

479
00:30:05,640 --> 00:30:07,100
undefined

480
00:30:07,100 --> 00:30:11,920
undefined
undefined

481
00:30:13,140 --> 00:30:14,840
undefined

482
00:30:14,840 --> 00:30:17,260
undefined
undefined

483
00:30:18,840 --> 00:30:21,660
undefined
undefined

484
00:30:21,660 --> 00:30:22,800
undefined

485
00:30:23,960 --> 00:30:26,860
undefined

486
00:30:27,200 --> 00:30:29,700
undefined

487
00:30:29,700 --> 00:30:32,240
undefined
undefined

488
00:30:34,920 --> 00:30:37,040
undefined
undefined

489
00:30:37,040 --> 00:30:39,400
undefined

490
00:30:39,400 --> 00:30:41,730
undefined

491
00:30:41,730 --> 00:30:43,860
undefined

492
00:30:45,060 --> 00:30:46,920
undefined

493
00:30:46,920 --> 00:30:48,360
undefined

494
00:30:49,420 --> 00:30:52,360
undefined
undefined

495
00:30:52,360 --> 00:30:54,880
undefined

496
00:30:54,880 --> 00:30:57,320
undefined

497
00:30:57,320 --> 00:31:00,280
undefined

498
00:31:19,310 --> 00:31:20,470
undefined

499
00:31:20,930 --> 00:31:23,030
undefined

500
00:31:23,030 --> 00:31:24,530
undefined

501
00:31:24,530 --> 00:31:26,530
undefined

502
00:31:26,530 --> 00:31:27,650
undefined

503
00:31:30,490 --> 00:31:32,490
undefined

504
00:31:32,490 --> 00:31:34,090
undefined

505
00:31:35,010 --> 00:31:37,030
undefined

506
00:31:37,030 --> 00:31:38,370
undefined

507
00:31:38,370 --> 00:31:39,640
undefined

508
00:31:39,640 --> 00:31:40,950
undefined

509
00:31:40,950 --> 00:31:43,510
undefined
undefined

510
00:31:43,510 --> 00:31:45,610
undefined
undefined

511
00:31:46,910 --> 00:31:49,510
undefined

512
00:31:49,510 --> 00:31:52,510
undefined
undefined

513
00:31:52,830 --> 00:31:53,890
undefined

514
00:31:54,670 --> 00:31:59,130
undefined

515
00:31:59,550 --> 00:32:00,390
undefined

516
00:32:03,490 --> 00:32:07,390
undefined
undefined

517
00:32:07,390 --> 00:32:13,030
undefined
undefined

518
00:32:13,030 --> 00:32:14,530
undefined

519
00:32:14,990 --> 00:32:18,070
undefined

520
00:32:19,290 --> 00:32:21,490
undefined

521
00:32:21,490 --> 00:32:24,150
undefined
undefined

522
00:32:24,950 --> 00:32:26,470
Kabili lyena natile,

523
00:32:26,470 --> 00:32:28,510
tulekabila umutwe wa ciko.

524
00:32:28,510 --> 00:32:30,370
Kabili mu kupumikisha Tim atile,

525
00:32:30,370 --> 00:32:31,710
nga pa lwa Webu wa Calo Conse?

526
00:32:32,990 --> 00:32:35,670
Natile, ee, ico calicindama.

527
00:32:35,790 --> 00:32:36,490
Calitaliko panono.

528
00:32:38,110 --> 00:32:40,070
Nalitemwa ishina lya iko,
Webu iya calo conse,

529
00:32:40,070 --> 00:32:42,450
icali icafilwa ukulumbulwa
ku bantu ba ku France.

530
00:32:42,450 --> 00:32:45,030
E mulandu wine abantu abengi aba ku France .

531
00:32:45,030 --> 00:32:46,250
tatemenwe ilya nshita.

532
00:32:49,030 --> 00:32:50,750
Tandetontonkanya ukuti twamonapo .

533
00:32:50,750 --> 00:32:51,950
intanshi ya cimuti ca ice.

534
00:32:52,390 --> 00:32:53,570
Ndetontonkanya ukuti amaka

535
00:32:53,570 --> 00:32:54,650
ifyo Intaneti .

536
00:32:54,650 --> 00:32:55,930
ilecita ku cilonganino,

537
00:32:55,930 --> 00:32:57,830
fyonse fibili ifisuma ne fibi, .

538
00:32:57,830 --> 00:33:00,890
te kuti citontonkanishiwepo.

539
00:33:02,310 --> 00:33:04,190
Ndetontonkanya ukuti mucine cine tuli pa cipimo

540
00:33:04,190 --> 00:33:07,130
ica cintu cimo ica kusekesha
kabili ica kutiinya.

541
00:33:08,270 --> 00:33:10,070
Ni cibombelo fye, nangu cibe fyo,
tefyo cili?

542
00:33:10,270 --> 00:33:10,990
Awe, tefyo cili.

543
00:33:10,990 --> 00:33:11,630
Awe.

544
00:33:12,190 --> 00:33:14,050
Awe, ni musango wa mweo wa cilendo.

545
00:33:14,070 --> 00:33:14,970
Bushe muletontonkanya shani?

546
00:33:15,010 --> 00:33:17,350
Nacipilibula ukuti, ilyo uletontonkanya .
lyena pali ici,

547
00:33:17,350 --> 00:33:18,510
ni mweo wabo pa Mars.

548
00:33:18,510 --> 00:33:20,390
Ee, cafika fye pano.

549
00:33:25,450 --> 00:33:28,890
Tamutala mwalala ubushiku bwenu
na ine.

550
00:33:29,750 --> 00:33:33,010
Tamulefuma
na banakashi bambi na kabili.

551
00:33:44,090 --> 00:33:45,810
Ukutemwa fye umubomfi wenu.

552
00:33:47,050 --> 00:33:49,510
Tim Berners-Lee na
ibumba lyesu ilya fibusa

553
00:33:49,510 --> 00:33:51,930
bali lubali lwa bumba lya fyangalo.

554
00:33:52,570 --> 00:33:56,150
Twabomfeshe amabuula ya webu aya mabumba

555
00:33:56,150 --> 00:33:57,830
kabili pa mulandu wa mulimo.

556
00:33:59,830 --> 00:34:01,710
Kabili natontonkenye

557
00:34:01,710 --> 00:34:03,050
cali cintu ica mano.

558
00:34:03,870 --> 00:34:08,450
Ilyo ici cikope ca Cernet
yapulintwa,

559
00:34:08,450 --> 00:34:10,770
capwishishe ukuba .
icikope ca kubalilapo ica cibumba,

560
00:34:10,770 --> 00:34:13,190
uwa kalemba,
icintu cimo ica mutundu wa muntu

561
00:34:13,190 --> 00:34:15,150
pa webu,
icali fye ica sayansi.

562
00:34:20,710 --> 00:34:24,470
Ndetontonkanya ukuti CERN
aishibe bwangu bwangu

563
00:34:24,470 --> 00:34:26,850
ukuti Webu wa Calo Conse .
tacali cimo

564
00:34:26,850 --> 00:34:28,090
ukuti kuti catungulula.

565
00:34:30,450 --> 00:34:31,900
Ukwesha ukwacilapo ukucincimusha

566
00:34:31,900 --> 00:34:33,450
ukupanga cipya cipya imibele

567
00:34:33,450 --> 00:34:35,770
pa kutendeka kwa .
icalo conse catendeke

568
00:34:35,770 --> 00:34:37,330
lelo ulucelo mu Switzerland.

569
00:34:39,010 --> 00:34:42,230
Icabipisha,
e fyo Kasambilisha Otto Roesler asosa,

570
00:34:42,230 --> 00:34:44,870
uwaile ku cilye
ukuleka ukwesha,

571
00:34:44,870 --> 00:34:47,210
ukusoka icalo
kuti fyalya mukati no kunse.

572
00:34:47,590 --> 00:34:49,850
Imyeshi inga nelyo imyaka inga .
cilesenda

573
00:34:49,850 --> 00:34:50,990
ukulya Icalo conse .

574
00:34:50,990 --> 00:34:52,810
tekuti cisobelwe
pali ino nshita.

575
00:34:53,770 --> 00:34:55,430
Uku kuti kwaba ukutambisha kwandi ukwa kulekelesha,

576
00:34:55,430 --> 00:34:59,230
pantu mailo
kuti caba impela ya Calo.

577
00:34:59,230 --> 00:35:02,050
Ulesanga ifi fintu ukupita .

578
00:35:02,050 --> 00:35:03,590
pa lubilo lwa lubuuto,
lyena bam!

579
00:35:04,510 --> 00:35:06,470
Ilya lyashi lyali lya kwaafwa nga nshi .
kuli ifwe

580
00:35:06,470 --> 00:35:08,090
pantu calekoka .

581
00:35:08,090 --> 00:35:11,090
ukufwaisha ukwafulilako no kubikako amano

582
00:35:12,090 --> 00:35:13,610
ku cintubwingi, abashimikila ba lyashi,

583
00:35:13,610 --> 00:35:15,050
ica kuti tacalipo kale.

584
00:35:15,790 --> 00:35:17,650
Ilingi line tatulepulinta

585
00:35:17,650 --> 00:35:18,470
ukupilibula pa bushiku.

586
00:35:18,910 --> 00:35:20,230
Tatwacitilepo ifyo kale.

587
00:35:20,530 --> 00:35:22,830
Twalipatikishiwe muli ci, .
mu kufikapo.

588
00:35:23,510 --> 00:35:25,630
Kanshi twalekabila ukusala ubushiku .

589
00:35:25,630 --> 00:35:28,750
kabili lyene kabiyeni ukufuma
ukucipanga.

590
00:35:30,850 --> 00:35:33,250
Mucine cine tuli mukati
icumba ca kucenjelamo

591
00:35:33,250 --> 00:35:35,670
pa mulandu wa cintu ica cine cine .
icakwesha icikulu

592
00:35:35,670 --> 00:35:37,110
lyonse ilyacitwa na bantunse.

593
00:35:38,430 --> 00:35:40,270
Tapali uwapapa ukucila pali ici .
ukucila ine

594
00:35:40,270 --> 00:35:42,430
ilyo naingile pa 6 koloko
mu cungulo

595
00:35:42,430 --> 00:35:44,930
kabili amwene ifi fipe ifikulu ifya satelaiti .

596
00:35:44,930 --> 00:35:47,250
na maloli yakalamba ayasulamo .
ifikuulwa fyakutambishishamo

597
00:35:47,250 --> 00:35:48,530
kabili Lesa alishiba ifyaba kulya.

598
00:35:48,530 --> 00:35:50,430
Bali mupepi no kucula nga nshi.

599
00:35:50,430 --> 00:35:52,210
Mu cituntulu te kuti tusumine ifyo.

600
00:35:52,950 --> 00:35:54,650
Mwilaba ukuti ecipangile Google.

601
00:35:55,550 --> 00:35:58,150
Icishibilo ca Google cali
i LHC pali bulya bushiku.

602
00:36:00,750 --> 00:36:01,970
Tanaishibe bwino bwino

603
00:36:01,970 --> 00:36:03,450
ifyo nali uwapuutwamo nga nshi.

604
00:36:03,450 --> 00:36:05,170
Nalecita ifyakulandapo

605
00:36:05,170 --> 00:36:07,190
ifyo twalecita
ukufuma ku ntampulo ukuya ku ntampulo.

606
00:36:07,190 --> 00:36:08,710
Natutendeke bonse.

607
00:36:09,250 --> 00:36:10,850
Nomba ubushiku bwa kupenda bwafika.

608
00:36:10,850 --> 00:36:12,610
Tanaishibe ukuti umukashi wandi .

609
00:36:12,610 --> 00:36:13,810
ali no kucimona pa ng’anda.

610
00:36:17,210 --> 00:36:19,230
Ifintu ifingi
ifyo kuti fyalubana.

611
00:36:19,250 --> 00:36:20,930
Ici tacacitilwepo kale.

612
00:36:21,490 --> 00:36:24,150
Tanalele ubushiku bulya pa ntanshi ya .

613
00:36:24,150 --> 00:36:26,830
pantu nalitwalilile ukutontonkanya .

614
00:36:26,830 --> 00:36:28,210
Nalikwete uyu mulongo muli bongobongo wandi.

615
00:36:28,210 --> 00:36:29,170
Bushe twaliciloleshe pali ifyo?

616
00:36:29,170 --> 00:36:30,050
Bushe twaliciloleshe pali ici?

617
00:36:30,050 --> 00:36:31,310
Nga pa lwa maka ya mulilo?

618
00:36:31,770 --> 00:36:33,890
Ifintu fyonse ifyo .
kuti caba icalubana.

619
00:36:34,330 --> 00:36:35,730
Nalishininkishe ukutila cileya

620
00:36:35,730 --> 00:36:36,370
ukuya mu kulufyanya.

621
00:36:37,270 --> 00:36:38,510
Bonse balelolesha

622
00:36:38,510 --> 00:36:39,750
pa fikope ifyakonkana

623
00:36:39,750 --> 00:36:41,830
pa muulu wesu no kukansana .

624
00:36:41,830 --> 00:36:43,410
kuti mwaputula
ne cimuti ca laser.

625
00:36:47,920 --> 00:36:48,720
EE.

626
00:36:49,080 --> 00:36:51,120
Ukutendeka kwakonkapo
tukabika umuti

627
00:36:51,120 --> 00:36:51,880
mu LHC.

628
00:36:52,340 --> 00:36:53,840
Nomba tuleya .
mu cifulo cipya.

629
00:36:55,520 --> 00:36:56,320
EE.

630
00:36:57,280 --> 00:36:57,960
Natuye.

631
00:36:58,840 --> 00:37:05,480
5, 4, 3, 2, 1, 0

632
00:37:06,300 --> 00:37:06,800
Tapali nangu cimo.

633
00:37:07,400 --> 00:37:07,800
Yangu.

634
00:37:20,720 --> 00:37:22,600
Eico .
Nalebuuka lyonse.

635
00:37:22,600 --> 00:37:23,690
Bushe twabikile bwino ifyo?

636
00:37:24,440 --> 00:37:26,120
Oh Lesa wandi.

637
00:37:27,100 --> 00:37:28,900
Fisiki yalikwata umusango uyo .

638
00:37:28,900 --> 00:37:30,680
ya garaji ukuyumfwa kuli ci.

639
00:37:30,680 --> 00:37:31,760
Tacili ca kupanga.

640
00:37:31,860 --> 00:37:33,300
Cisanshamo ukuwamya ifingi.

641
00:37:33,300 --> 00:37:34,780
Cisanshamo ukubepaya ifingi.

642
00:37:34,780 --> 00:37:36,360
Nacipilibula ukuti tuli bacipondoka ku mpela.

643
00:37:36,360 --> 00:37:37,140
Tulalungika ifintu.

644
00:37:37,140 --> 00:37:37,920
Tababomba.

645
00:37:37,920 --> 00:37:38,700
Tulafilungika.

646
00:37:38,700 --> 00:37:39,360
Tatubomba.

647
00:37:39,360 --> 00:37:40,260
Bafibika pa nshi.

648
00:37:41,860 --> 00:37:43,360
Ukufwailisha kwacindama

649
00:37:43,360 --> 00:37:45,500
ni ifingi ifya kucilufyanya

650
00:37:45,500 --> 00:37:46,720
ukufika na lintu mwacisanga bwino.

651
00:37:46,720 --> 00:37:49,080
Lelo icawama ca kuti .
twacisanga bwino

652
00:37:49,080 --> 00:37:49,900
pa kwesha kwa kubalilapo.

653
00:37:50,340 --> 00:37:51,240
Tacicitika nakalya.

654
00:37:52,820 --> 00:37:56,460
Ubo bwali bushiku, mu cine cine, .
mwalishiba,

655
00:37:56,460 --> 00:38:02,400
ukuyumfwa ukukalamba
ilyo mwamona icintu

656
00:38:02,400 --> 00:38:05,100
pa fyo twabombele pamo pa myaka iingi .

657
00:38:05,100 --> 00:38:07,900
na makumi ya makumi ya babomfi banandi ukufuma mu calo conse .

658
00:38:07,900 --> 00:38:08,940
ukuba aba cine cine.

659
00:38:10,540 --> 00:38:12,680
Kabili natile, woo, pano tuli.

660
00:38:12,960 --> 00:38:13,680
Twalikwanishe.

661
00:38:13,680 --> 00:38:14,240
Twalicicita.

662
00:38:16,080 --> 00:38:17,620
Kuti camoneka kwati calyanguka kuli imwe, .

663
00:38:17,620 --> 00:38:19,500
lelo kuti nashininkisha
capangilwe fye

664
00:38:19,500 --> 00:38:21,500
ukumoneka ukwangufyanya
pa mulandu wa mibele

665
00:38:21,500 --> 00:38:22,800
ya fibombelo,

666
00:38:22,800 --> 00:38:24,300
ubusuma bwa sofutiweya

667
00:38:24,300 --> 00:38:26,330
kabili ukucila pali fyonse ubusuma .
ya bantu

668
00:38:26,330 --> 00:38:27,860
abapangile iyi mashini .

669
00:38:27,860 --> 00:38:29,640
kabili akacibomfya .
mu nshita ya ku ntanshi.

670
00:38:52,520 --> 00:38:53,880
Nalipokelele foni.

671
00:38:54,180 --> 00:38:56,340
Eico naleikala pa
pa muputule wa kucenjelamo

672
00:38:56,340 --> 00:38:57,840
kabili ifipe fyonse fyali ifyafitulukila.

673
00:38:58,200 --> 00:38:59,240
Ukukashika ni langi lyabipa.

674
00:39:04,830 --> 00:39:06,530
Ico twatontonkenye ukuti cali pali ilya nshita .

675
00:39:06,530 --> 00:39:08,230
cali ca kuti baliponenwe ne helium .

676
00:39:08,230 --> 00:39:09,550
kabili ukuti kuti catutwala .

677
00:39:09,550 --> 00:39:10,710
imyeshi ibili pa kuti apole.

678
00:39:11,810 --> 00:39:12,830
Napilibula pali ilya nshita

679
00:39:12,830 --> 00:39:14,890
twali fye nga abatuntulu
ukufuma ku fyebo na ah,

680
00:39:14,890 --> 00:39:16,570
Tufwile ukuonaula imyeshi ibili

681
00:39:16,570 --> 00:39:17,790
pa mulandu wa helium.

682
00:39:19,270 --> 00:39:20,830
Ndetontonkanya ukuti calipwishishe fye pa numa

683
00:39:20,830 --> 00:39:22,950
ukuti twalelanda pa mwaka umo.

684
00:39:24,350 --> 00:39:26,150
Calikumine inshita iikalamba .

685
00:39:26,150 --> 00:39:29,890
ukubweluluka mu nkuntu
ukufuma kuli ci.

686
00:39:30,990 --> 00:39:40,750
Calikumine amagineti mupepi na 50 .
mu ciputulwa cimo

687
00:39:40,750 --> 00:39:44,430
ukuti twalekabila ukubweseshapo.

688
00:39:47,430 --> 00:39:49,650
Icawama ca kuti twalikwata ifya kufwala fyonse.

689
00:39:50,050 --> 00:39:53,310
Cali fye ukuipoosa fwe bene,

690
00:39:53,310 --> 00:39:55,090
ukufukatila amaboko yesu
na kabili

691
00:39:55,090 --> 00:39:56,490
kabili ukutwalilila ne ncito.

692
00:40:00,480 --> 00:40:01,840
Caumfwika ukuti nalifuupulwe, .

693
00:40:01,840 --> 00:40:02,940
lelo iyo yali imyaka 24 .

694
00:40:02,940 --> 00:40:07,440
panuma ya kutontonkanyapo
pa lwa fya sayansi

695
00:40:07,440 --> 00:40:11,480
ifyo mwingacita na LHC.

696
00:40:11,960 --> 00:40:12,920
Eico nga ca kuti cali no kuya .

697
00:40:12,920 --> 00:40:14,320
ukupoka umwaka umbi nelyo ibili, .

698
00:40:14,320 --> 00:40:15,020
te mulandu.

699
00:40:15,020 --> 00:40:25,020
Eico ndi mwina Palestina ukufuma ku Hebroni,

700
00:40:25,520 --> 00:40:26,080
Umupaka wa ku Masamba.

701
00:40:26,820 --> 00:40:29,060
Iciputulwa ca uyu mulimo ca ku calo conse.

702
00:40:29,520 --> 00:40:31,300
Tubombela ifyakupangapanga

703
00:40:31,300 --> 00:40:32,300
kabili tuli na

704
00:40:32,300 --> 00:40:34,000
ukubombela pamo na bantu bonse,

705
00:40:34,000 --> 00:40:35,720
te mulandu ne fyo bafumine.

706
00:40:41,140 --> 00:40:43,740
Tandesakamana ifyo mwasumina.

707
00:40:44,000 --> 00:40:45,900
Icishinka cesu ca kuti tuleumfwikisha .

708
00:40:45,900 --> 00:40:47,600
ifibumba fya kukuula ifya fintu,

709
00:40:47,600 --> 00:40:50,660
imibombele iyacindama
mu cifyalilwa.

710
00:40:50,660 --> 00:40:53,840
Nine Musulumi kabili nasumina

711
00:40:53,840 --> 00:40:56,340
muli Lesa Wa Maka Yonse kabili nasumina .

712
00:40:56,340 --> 00:40:58,620
kuli intendekelo
uwa mu mulu na pano isonde.

713
00:40:59,820 --> 00:41:02,340
Kabili ubufwayo bwandi te bwa kukansana na Lesa, .

714
00:41:02,340 --> 00:41:04,340
lelo ukusanga amafunde ya kwa Lesa, .

715
00:41:04,900 --> 00:41:06,460
amafunde ayatungulula ifibumbwa.

716
00:41:08,260 --> 00:41:12,160
E ico icitetekelo candi, .
imilimo yandi iya fya sayansi ili lubali no lubali,

717
00:41:12,160 --> 00:41:13,800
tapali ukukansana.

718
00:41:15,360 --> 00:41:18,580
Bushe ifyo nasuminamo filakonkana
na ukufwailisha kwandi?

719
00:41:19,000 --> 00:41:21,480
Ukufika pali nomba, ee,
tapali ukukansana.

720
00:41:24,000 --> 00:41:28,100
Kuli nga nshi .
ifipusho ifingi ifishasuka.

721
00:41:28,640 --> 00:41:30,960
Nga ca kuti mu cine cine tulefwaya .
ukwishiba umulandu

722
00:41:30,960 --> 00:41:33,480
icalo conse efyo caba,

723
00:41:33,480 --> 00:41:34,630
tufwile ukwishiba

724
00:41:34,630 --> 00:41:36,480
ni finshi ifiputulwa ifipanga

725
00:41:36,480 --> 00:41:39,120
kabili ifyo ifiputulwa ifyo fyaumfwana.

726
00:41:40,860 --> 00:41:43,200
Ifiputulwa ifyo twaishiba pali,

727
00:41:43,200 --> 00:41:45,980
ni co bonse .
nangu bushe kuli ifiputulwa na fimbi?

728
00:41:47,840 --> 00:41:50,060
Ilyo balekuula .
iciputulwa ca ici,

729
00:41:50,220 --> 00:41:52,020
balekabila bamo cine cine, .

730
00:41:52,020 --> 00:41:53,920
umukuba uwa busaka nga nshi,

731
00:41:53,920 --> 00:41:55,080
icali ica mutengo

732
00:41:55,080 --> 00:41:58,380
kabili icakosa ukucikwata.

733
00:41:58,380 --> 00:42:02,000
Lelo bamo aba ku Russia .
abo babomba nabo balishibe ukuti

734
00:42:02,000 --> 00:42:05,440
bali ne mitolo ya .
Inkondo ya Calo iya Bubili

735
00:42:05,440 --> 00:42:09,540
icapangwa ukufuma bwino bwino
umukuba wa musango walinga uwakabilwa.

736
00:42:10,220 --> 00:42:13,220
Kabili eico ukucila pali milioni umo Inkondo ya Calo iya Cibili .

737
00:42:13,220 --> 00:42:17,240
ifipe fya fipe fyalongene,
yasunguluka no kwaluka

738
00:42:17,240 --> 00:42:20,120
mu cipimo cesu ica ku kulyo
muno.

739
00:42:26,570 --> 00:42:29,730
CERN yali imo iya fishima .

740
00:42:29,730 --> 00:42:32,690
mu Cisalu ca Cimuti mu nshita ya Nkondo ya Cold, .

741
00:42:32,690 --> 00:42:34,890
pantu abantu bonse ukufuma ku lubali lumbi .

742
00:42:34,890 --> 00:42:37,730
uwa Cisalu ca Cimuti kuti aisa ku CERN .

743
00:42:37,730 --> 00:42:38,510
kabili icapusanako.

744
00:42:49,240 --> 00:42:52,200
CERN ecilonganino fye cimo

745
00:42:52,200 --> 00:42:56,200
iyo yali mu cishinte ca iko .
umulimo wabili uwa kutungilila sayansi

746
00:42:56,200 --> 00:42:59,560
kabili ukuwamya ifibusa pa kati ka fyalo.

747
00:43:01,020 --> 00:43:02,720
Inshita naipalamina.

748
00:43:02,720 --> 00:43:05,120
Umukalamba wa calo Reagan nomba
ili pa ng'anda iikalamba iya mupepi na bemba

749
00:43:05,120 --> 00:43:06,940
mupepi na bakilomita 8 ku kapinda ka ku kulyo aka Geneva.

750
00:43:06,940 --> 00:43:09,920
Kabili e ko Umukalamba wa calo .
tukakumana muli cino cisuba

751
00:43:09,920 --> 00:43:12,260
pamo na Mikhail Gorbachev
uwa mu calo ca Soviet.

752
00:43:12,260 --> 00:43:14,280
Ukulongana kwa kubalilapo pa kati ka batungili .

753
00:43:14,280 --> 00:43:15,960
pa maka yabili aya maka sana .

754
00:43:15,960 --> 00:43:18,920
mu lyashi lya kale ilya bucindami
mu myaka ukucila pali mutanda nomba.

755
00:43:29,330 --> 00:43:32,210
Ilyo nali Katungulula Mukalamba uwa CERN,

756
00:43:32,210 --> 00:43:34,970
Napokelele foni ukufuma ku mutwe
uwa batumwa ba ku America

757
00:43:34,970 --> 00:43:37,510
ukupekanya ukulanshanya.

758
00:43:37,730 --> 00:43:38,730
Twatile, moneni,

759
00:43:38,730 --> 00:43:41,950
tulekabila icifulo ico
alicindikwa ku mbali shonse shibili, .

760
00:43:41,950 --> 00:43:48,370
apo twingacita ukwabula ukusakamikwa kabili .
ukulanshanya pa mafya ukwabula ukulinga.

761
00:43:49,390 --> 00:43:51,990
E ico naleita amabumba ayanono .
ukufuma kuli fyonse fibili,

762
00:43:51,990 --> 00:43:53,710
ukufuma ku bena Russia na ku America .

763
00:43:53,710 --> 00:43:54,710
ku ca kulya ca cungulo ku CERN.

764
00:43:56,430 --> 00:43:58,150
Kabili pa numa ya kupanga umukate wabo uwa kubalilapo,

765
00:43:58,150 --> 00:43:59,030
Nalibashiile fye eka.

766
00:43:59,250 --> 00:44:00,090
Natile mwayapo.

767
00:44:01,370 --> 00:44:03,250
Naliitile ukutendeka cipya cipya

768
00:44:03,250 --> 00:44:04,410
kabili twacitile iyo ntendekelo.

769
00:44:04,850 --> 00:44:06,630
Teti nshininkishe ukuti twalikwete ukulongana

770
00:44:06,630 --> 00:44:08,690
ya mimwene pa fishinte fya musango yo .

771
00:44:08,690 --> 00:44:10,430
nga imimwene nelyo umulimo wa calo.

772
00:44:11,130 --> 00:44:14,210
Lelo twaumfwikisha .
umo na umbi bwino

773
00:44:14,210 --> 00:44:15,410
kabili ico e cishinka ca mutende.

774
00:44:16,550 --> 00:44:19,770
Ndetontonkanya nga cakuti pa mpela .
Gorbachev kuti asaina

775
00:44:19,770 --> 00:44:23,370
icipangano ca kubalilapo ica kufumyapo ifyanso,

776
00:44:23,370 --> 00:44:26,050
cifwile, nasumina,
ukupitila mu kwafwilisha kwa basambilila ifya fibumbwa.

777
00:44:52,620 --> 00:44:55,760
Icikomo Icikulu ica Hadron
ni mashini iya calo conse .

778
00:44:55,760 --> 00:44:58,400
pantu ni mashina fye eka
uwa musango uyo.

779
00:44:59,160 --> 00:45:02,240
Ciletwala icalo ku ntanshi .
kabili kuti cabomba fye .

780
00:45:02,240 --> 00:45:05,280
pantu icalo conse .
alibikwamo.

781
00:45:13,210 --> 00:45:15,030
Tacakwete amaka ya kutendeka apo pene

782
00:45:15,030 --> 00:45:16,830
na maka ayakulisha nga nshi

783
00:45:16,830 --> 00:45:19,670
pa mulandu wa ico
LHC yapangilwe.

784
00:45:20,110 --> 00:45:22,030
E ico twapingwilepo .
ukuya mu mulu panono panono nga nshi, .

785
00:45:22,470 --> 00:45:25,150
lelo twafikile
amaka ayacilapo

786
00:45:25,150 --> 00:45:26,730
ne cipe ca kucincimusha pa Calo.

787
00:45:27,450 --> 00:45:30,570
Caba nga umufwailisha
pantu namona fimo

788
00:45:30,570 --> 00:45:33,750
iyo tapali umbi uwamwenepo kale.

789
00:45:34,170 --> 00:45:35,010
Calicindama.

790
00:45:42,290 --> 00:45:45,010
Ifikope amamilioni 40
pa sekondi imo iya ifi fipuupu,

791
00:45:45,470 --> 00:45:47,310
mupepi na mamilioni 150 aya mishilwa.

792
00:45:47,770 --> 00:45:49,730
Kabili ni
icikope ica misango itatu.

793
00:45:54,150 --> 00:45:56,250
Ca cine,
lyena twali mu bwangu

794
00:45:56,250 --> 00:45:58,290
ukusanga iciputulwa ca Higgs.

795
00:45:58,530 --> 00:46:00,610
Nacipilibula ukuti, ico cali .
ifyo twalefwaya ukumona.

796
00:46:02,510 --> 00:46:03,850
Icashala ica kupwisha umuputule

797
00:46:03,850 --> 00:46:05,770
pakati ka cisambilisho ne fyakwesha?

798
00:46:06,410 --> 00:46:08,410
Ico e ca kusangwilako ca boson wa Higgs.

799
00:46:09,990 --> 00:46:14,390
Kuli basambilila ifya fibumbwa ifinono,
ukusanga umusango wa kwa Higgs,

800
00:46:14,390 --> 00:46:17,750
ici kuti caba nga
ukufika pa mweshi.

801
00:46:22,000 --> 00:46:23,280
Tacili fye ciputulwa ca nshita.

802
00:46:23,480 --> 00:46:25,520
Tacili fye cintu
ifyo fipangwa.

803
00:46:25,700 --> 00:46:28,660
Ni cishibilo kuli cimo ica .

804
00:46:28,660 --> 00:46:31,920
amano yacindama sana aya mweo wesu ne calo,

805
00:46:32,020 --> 00:46:34,540
e kutila, kuti twakwata shani misa?

806
00:46:41,530 --> 00:46:43,550
Cali musango wa bam, bam, bam.

807
00:46:43,550 --> 00:46:44,750
Twalibombele pamo,

808
00:46:44,750 --> 00:46:46,150
twalecita fyonse,

809
00:46:46,150 --> 00:46:47,550
ukupima icakufwailako,

810
00:46:47,550 --> 00:46:49,910
kabili lyene mu kupumikisha
kwaliko fimo kulya.

811
00:46:49,910 --> 00:46:51,010
Kabili twatontonkenye, OK, Lesa, .

812
00:46:51,010 --> 00:46:51,910
bushe uyu e Higgs?

813
00:46:51,910 --> 00:46:52,810
Bushe ici kuti caba ifyo fine?

814
00:46:52,810 --> 00:46:53,410
Ca cine,

815
00:46:53,410 --> 00:46:55,430
kwali uku kusekelela
ukuti twalishibe,

816
00:46:55,430 --> 00:46:56,670
lelo calicitike bwangu bwangu.

817
00:47:01,120 --> 00:47:02,560
Mwaceeceeta no kuceeceeta nakabili,

818
00:47:02,560 --> 00:47:04,460
kabili lyene mwamona
mu kupumikisha iyi insontelelo

819
00:47:04,460 --> 00:47:07,340
nangu iyi impendwa ya fikope .

820
00:47:07,340 --> 00:47:09,700
ukulanga icintu cimo
ukukula ukwa kusekesha.

821
00:47:10,900 --> 00:47:13,380
Abantu balebomba .
inshiku no bushiku

822
00:47:13,380 --> 00:47:14,400
ukumona pa fyebo.

823
00:47:16,460 --> 00:47:19,840
Kwaliko icintu cimo icaibela icalecitika.

824
00:47:24,640 --> 00:47:27,960
Twapingwilepo ukuti, cisuma,
tukakwata ukulanshanya.

825
00:47:29,080 --> 00:47:31,360
Lelo tatwaishibepo, .

826
00:47:31,360 --> 00:47:33,680
bushe ca kusanga
nangu bushe cili mupepi no kusanga?

827
00:47:45,270 --> 00:47:47,530
Pali lelo,
tuli ne milandile ibili

828
00:47:47,530 --> 00:47:49,630
ukufuma ku fyakwesha fibili,
Icitabo ca malyashi na CMS,

829
00:47:49,630 --> 00:47:52,210
pa kubwesha kwabo pa
ukufwaya iciputulwa cimo.

830
00:47:54,770 --> 00:47:58,110
Tuli no mupaka wa bushimapepo
mu fisambililo fya fipimfya.

831
00:47:58,930 --> 00:48:01,790
Ilyo twayabuka .
ici cipimo ca bushininkisho,

832
00:48:01,790 --> 00:48:03,430
e lyo kuti mwaita ukuti ukusanga.

833
00:48:03,830 --> 00:48:06,490
Twalikabila ukwabuka .
ici cipimo muli fyonse fibili

834
00:48:06,490 --> 00:48:10,450
ifyakwesha pantu ukuceeceeta kwalicindama nga nshi.

835
00:48:11,570 --> 00:48:13,770
Kwaliko abengi, .
abantu abengi abapanga .

836
00:48:13,770 --> 00:48:14,870
ilyashi lya kale ilya CERN,

837
00:48:14,870 --> 00:48:16,590
umukalamba wa ncito uwa pa kale,

838
00:48:16,590 --> 00:48:18,750
Petro Higgs ali kulya,
Frankoshi Englerti.

839
00:48:19,950 --> 00:48:22,470
Ubushiku bwa .
ukubilisha kwali ukwa cikuuku

840
00:48:22,470 --> 00:48:24,730
te kuti cibe fye
icalo ukusambilila pali ici,

841
00:48:24,730 --> 00:48:26,930
lelo na kabili iciputulwa ca mushi cali no kusambilila .

842
00:48:26,930 --> 00:48:28,090
mupepi na ciputulwa cimbi.

843
00:48:28,090 --> 00:48:32,510
Uku kwakanya kwasanguluka nga nshi, .

844
00:48:32,510 --> 00:48:35,350
ukufumyako fye umupeto umo uwakulisha pano,
muli ici citungu pano.

845
00:48:40,200 --> 00:48:41,920
Kanshi, ukupalamika muli ici citungu.

846
00:48:46,460 --> 00:48:52,750
Twalimona akaputulwa akapya .

847
00:48:52,750 --> 00:48:54,290
ukulingana na boson wa Higgs.

848
00:48:55,830 --> 00:48:58,850
Nga muntu wa buntunse, nomba kuti nalanda ukuti, .

849
00:48:58,850 --> 00:48:59,790
Ndetontonkanya ukuti tuli na co.

850
00:49:00,930 --> 00:49:01,650
Bushe mwasumina?

851
00:49:12,810 --> 00:49:14,960
Ukuboko ku baume bonse

852
00:49:14,960 --> 00:49:17,130
uwasuminishe umulimo onse

853
00:49:17,130 --> 00:49:20,190
pa myaka ukucila pali 25 pano.

854
00:49:20,390 --> 00:49:21,010
Bonse aba.

855
00:49:25,730 --> 00:49:27,950
Bweleleni fye intanshi

856
00:49:27,950 --> 00:49:29,470
kabili moneni .
ifyo twafikilepo.

857
00:49:30,010 --> 00:49:30,590
Cali icikulu.

858
00:49:31,490 --> 00:49:36,870
Ukuboko Nga ca kuti ifiputulwa fya kubalilapo

859
00:49:36,870 --> 00:49:39,870
tekuti kube ubukulu,

860
00:49:46,870 --> 00:49:48,790
kuti bapupuka
ukupitila mu lwelele

861
00:49:48,790 --> 00:49:50,010
no lubilo lwa lubuuto.

862
00:49:50,410 --> 00:49:52,450
Tapali ishuko
ukupanga ifintu ifyapangwa pamo.

863
00:49:52,990 --> 00:49:54,690
Takuli ishuko lya kutupanga.

864
00:49:54,970 --> 00:49:56,370
Tapali ishuko lya kupanga Icalo.

865
00:49:57,330 --> 00:49:59,070
Kabili nomba twasangile ubulondoloshi.

866
00:49:59,770 --> 00:50:00,410
Twalicisanga.

867
00:50:01,630 --> 00:50:04,690
Ni nshita iisuma nga nshi.

868
00:50:07,150 --> 00:50:22,800
Nali no kulanda
Nali uwasakamikwa nga nshi.

869
00:50:22,800 --> 00:50:25,080
ukulanda ukuti nali uwa nkumbu nga nshi.

870
00:50:27,280 --> 00:50:30,420
Tatwashininkisha bwino bwino
nga ca kuti nali ne minsoshi mu menso yandi.

871
00:50:31,040 --> 00:50:32,460
Petro Higgs mu cine cine alicitile fyo.

872
00:50:32,900 --> 00:50:34,500
E ico, iyi yali ni myaka 48 .

873
00:50:34,500 --> 00:50:38,480
panuma ya kupanga isambililo lyabo.

874
00:50:39,620 --> 00:50:42,140
Cisuma, kuti natemwa
ukulundapo ukutasha kwandi

875
00:50:42,140 --> 00:50:45,080
kuli bonse abasangilweko
muli uku kufikilishiwa kwakulisha.

876
00:50:46,040 --> 00:50:50,620
Kuli ine,
mucine cine cintu ica kupapusha

877
00:50:50,620 --> 00:50:52,340
ukutila nacicitika
mu nshita ya mweo wandi.

878
00:51:28,400 --> 00:51:30,320
Pali ino nshita
apo mwatila, cisuma,

879
00:51:30,320 --> 00:51:34,320
ico cali icalinga umulimo wandi onse, .
ino nshita, ubu bushiku.

880
00:51:34,920 --> 00:51:37,820
Kabili mu kupalako, lyene muleleka ukubomba .

881
00:51:37,820 --> 00:51:39,920
pa numa ya iyo semina twasefye fye.

882
00:51:39,920 --> 00:51:42,240
Lwali bushiku ubwaiswilemo umukaka no bwalwa.

883
00:51:42,600 --> 00:51:43,080
Ukupwililika.

884
00:51:48,140 --> 00:51:50,220
Ndetontonkanya ukuti icintu cimo icisuma

885
00:51:50,220 --> 00:51:52,100
ukutila nali no kuya kuli ine

886
00:51:52,100 --> 00:51:54,160
ilyo natendeke ici
cali ca kuti nali uwa buwelewele.

887
00:51:55,020 --> 00:51:57,420
Kabili nshaishibe ulupili .

888
00:51:57,420 --> 00:52:00,980
ukuti twalekabila ukunina ukufika ku cine cine,
mwaishiba, ukutunguluka.

889
00:52:06,490 --> 00:52:08,310
Mwamona ifilonganino fyakwesha

890
00:52:08,310 --> 00:52:10,090
iyo yasangile umubili wa Higgs.

891
00:52:10,090 --> 00:52:14,030
Muli aba muli aba ku Russia na ku America.

892
00:52:14,970 --> 00:52:18,510
Muli aba muli aba China na ba ku Bulaya.

893
00:52:19,350 --> 00:52:21,530
Muli aba muli aba ku India na ku Pakistan.

894
00:52:22,510 --> 00:52:25,150
Muli aba muli abena Israele na bena Palestina.

895
00:52:28,210 --> 00:52:30,810
Uku kwesha uko natontonkanya

896
00:52:30,810 --> 00:52:33,330
mu cine cine alonganika uluko lwa bantunse.

897
00:52:37,780 --> 00:52:40,020
Ifintu fyalibipilako ilelo.

898
00:52:40,620 --> 00:52:43,140
Inkondo ya ku Ukraine yalikwata ifya kucita.

899
00:52:43,140 --> 00:52:47,720
Umwaka wapwile, Ibumba lya CERN .
apingwilepo ukuleka

900
00:52:47,720 --> 00:52:50,940
ukubombela pamo
na masambililo yamo aya ku Russia.

901
00:52:54,780 --> 00:52:57,940
Kanshi kuli isukulu limo .
icaba mu Russia

902
00:52:57,940 --> 00:52:59,540
ukuti tucili tulebomba na yo.

903
00:53:01,420 --> 00:53:03,180
Nomba Ibumba lya CERN lilingile ukusalapo .

904
00:53:03,180 --> 00:53:05,330
nga ca kutila cilefwaya ukusunga ifyo .

905
00:53:05,330 --> 00:53:07,420
ukubombela pamo ukwa nshita itali

906
00:53:07,420 --> 00:53:09,200
nangu nga ca kuti cilefwaya ukuputula ifibusa fyonse.

907
00:53:12,960 --> 00:53:17,160
Ukusuminisha Russia na Belarus, ee,

908
00:53:17,160 --> 00:53:19,180
ifyo fyapusana ne Cishinte ca CERN.

909
00:53:19,580 --> 00:53:21,440
E ico CERN yatendeke .

910
00:53:21,440 --> 00:53:23,440
pa numa ya Calo ca Bubili .

911
00:53:23,440 --> 00:53:26,040
Inkondo pa mito ya ku Bulaya mu 1954.

912
00:53:27,400 --> 00:53:30,820
Kabili mu myaka ya ba 1950, 60, 70, .

913
00:53:30,820 --> 00:53:32,680
pa nshita ya kucilikila Inkondo ya Cold, .

914
00:53:32,680 --> 00:53:34,760
Inkondo ya Calo conse, abena America, abena Germany,

915
00:53:34,760 --> 00:53:36,160
Amasamba ya Bulaya, abena Russia,

916
00:53:36,160 --> 00:53:37,560
AbaSoviet balebomba pamo.

917
00:53:37,560 --> 00:53:38,520
Kanshi cinshi calyalwike?

918
00:53:38,520 --> 00:53:39,780
Bushe mulandu nshi tamusungile ifyo?

919
00:53:44,070 --> 00:53:46,950
Tekuti mubike fyonse
ku bantu bonse.

920
00:53:47,190 --> 00:53:50,030
Tekuti mubike fyonse
ku bena Russia bonse nelyo aba ku Ukraine

921
00:53:50,030 --> 00:53:52,270
ukusalapo kwa bantu banono .

922
00:53:52,270 --> 00:53:53,570
mu buteko, napamo.

923
00:53:56,130 --> 00:53:58,610
Nalishiba aba bantu,
balilwisha inkondo.

924
00:53:58,970 --> 00:54:01,190
Kabili balilipila pa cintu cimo .

925
00:54:01,190 --> 00:54:02,410
ico te mulandu wabo.

926
00:54:08,050 --> 00:54:10,490
Eico ndefwaisha nga nshi nomba ukumona .

927
00:54:10,490 --> 00:54:13,550
nga cakuti Fabiola
mu nshila imo atumine fimo.

928
00:54:14,090 --> 00:54:15,150
Pali fimo.

929
00:54:15,150 --> 00:54:15,590
Nkalolela.

930
00:54:16,310 --> 00:54:18,910
Icintu icacindama pa .
ukubomba kwa kansa wa muputule.

931
00:54:18,970 --> 00:54:21,230
Bushe Ibumba lyapingwilepo .

932
00:54:21,230 --> 00:54:21,470
te ku kupwisha icipangano?

933
00:54:22,070 --> 00:54:22,730
Cilya cisuma.

934
00:54:22,850 --> 00:54:24,810
Nalitemwa nga nshi ukubelenga

935
00:54:24,810 --> 00:54:30,650
ukuti CERN yashala mu mibele ya iko.

936
00:54:31,170 --> 00:54:31,690
Cawama.

937
00:54:33,050 --> 00:54:35,610
Nga ca kuti Ibumba lyalikwata .
tabapingwilepo ifyo

938
00:54:35,610 --> 00:54:37,910
kabili apingwilepo ukuleka .
icipangano,

939
00:54:37,910 --> 00:54:40,230
ifyo nga fyali
impela ya bucibusa ubuli bonse

940
00:54:40,230 --> 00:54:41,830
na Buteko bwa Russia.

941
00:54:45,740 --> 00:54:47,540
Ici mu cine cine e cifulo ca mishipa.

942
00:54:47,740 --> 00:54:49,540
Apa e po fyonse ficitika.

943
00:54:49,880 --> 00:54:52,420
Bushe kuti twashininkisha shani .
ukutila twatwalilila

944
00:54:52,420 --> 00:54:53,940
ukuba nambala imo iya laboratory?

945
00:54:54,300 --> 00:54:56,120
Kanshi cilelanga CERN

946
00:54:56,120 --> 00:54:58,520
mu myaka amakumi yabili ukutali ukufuma kuli lelo.

947
00:55:00,800 --> 00:55:03,800
Ici eco .
tulecita ili isambililo lya kutila kuti cacitika.

948
00:55:04,580 --> 00:55:06,620
Mwalishiba,
nga tufwile ukuba ne cisuma,

949
00:55:06,620 --> 00:55:08,380
icakulisha, icakulisha icakucincimusha?

950
00:55:08,380 --> 00:55:11,060
Ici cikaba imiku itatu .

951
00:55:11,060 --> 00:55:12,600
ubukulu bwa LHC iya nomba.

952
00:55:16,620 --> 00:55:17,800
Bushe ifintu ifyafiita ni shani?

953
00:55:18,100 --> 00:55:19,920
Ico e cipusho ndefwaya.

954
00:55:20,060 --> 00:55:22,140
Tulishiba ukuti cilipo kabili cifwile ukuba .

955
00:55:22,140 --> 00:55:25,140
kulya mu cipimo cikalamba, .

956
00:55:25,140 --> 00:55:27,080
mupepi ne miku ine ukucila pali ici .

957
00:55:27,080 --> 00:55:29,100
ukucila pa bukulu bwa mu mulu ubwamonwa.

958
00:55:32,560 --> 00:55:36,660
Tuli mu muputule wa kucenjelamo
ifyakwesha kwandi

959
00:55:36,660 --> 00:55:38,280
pa cifulo ca ku muulu.

960
00:55:39,740 --> 00:55:44,600
Iciputulwa ca maka icakulisha
cifuma ku mulu.

961
00:55:52,220 --> 00:55:53,820
Pa kwishiba ubwafya bwa kubalilapo,

962
00:55:53,820 --> 00:55:58,000
ulingile ukuya
pa muulu wa mwela wa pe sonde.

963
00:55:59,000 --> 00:56:01,420
Twatasha nga nshi pa lwendo ulusuma

964
00:56:01,420 --> 00:56:04,580
no kutuma ukwacingililwa
ya AMS ukuya ku cifulo ca kushitilapo.

965
00:56:05,600 --> 00:56:07,680
Ubwafwilisho bwenu no mulimo wenu uwa kupapusha

966
00:56:07,680 --> 00:56:09,760
yatutwala intanshi imo ukupalamina .

967
00:56:09,760 --> 00:56:14,000
ukuishiba
amaka ya sayansi aya AMS.

968
00:56:20,100 --> 00:56:21,420
Tuli na bamo nga nshi,

969
00:56:21,420 --> 00:56:22,740
ifyafumamo ifyacindama nga nshi.

970
00:56:24,020 --> 00:56:27,400
Ici cipalene na .
ukupanga ifintu ifyafiita.

971
00:56:28,460 --> 00:56:32,540
E ico twasambilile ukufuma ku .
uku kwesha imimonekele ya mu mulu

972
00:56:32,540 --> 00:56:37,020
ukuilama mu nshila imo
tapali uwalotele.

973
00:56:37,600 --> 00:56:39,150
Eico .
calicindama nga nshi.

974
00:56:47,300 --> 00:56:49,080
Ni nkama ya mweo

975
00:56:49,080 --> 00:56:53,240
kabili tulingile ukusumina .
ukuti kuli ifintu .

976
00:56:53,240 --> 00:56:57,280
ifyo ifikulu nga nshi,
ifingi ifyakosa

977
00:56:57,280 --> 00:56:59,720
ukucila bongobongo yesu na .
ukutontonkanya kwesu kuti kwakwata.

978
00:57:00,740 --> 00:57:15,560
Twapangwa na .
icalo conse ica nyukiliya.

979
00:57:16,400 --> 00:57:18,600
Tuli fiputulwa fya .
icalo conse ica nyukiliya.

980
00:57:19,620 --> 00:57:20,860
Ukusumina nangu iyo,

981
00:57:20,860 --> 00:57:24,600
ni ntulo ya cine cine
uwa kubako.

982
00:57:31,610 --> 00:57:41,360
Bushe inshita shimo
ukufwaya ukubuuka

983
00:57:41,360 --> 00:57:44,300
ku bumo
twali kale?

984
00:57:47,040 --> 00:57:51,900
Pa atomu onse
uwandi

985
00:57:51,900 --> 00:57:53,620
nga fintu ifisuma fyaba kuli imwe.

986
00:57:55,140 --> 00:57:57,720
Ilyo isonde lyali mu mulu

987
00:57:57,720 --> 00:58:00,520
kabili inama yali maka

988
00:58:00,520 --> 00:58:03,020
kabili ilibwe lyali lya menshi .

989
00:58:03,020 --> 00:58:05,700
kabili intanda shali mu muulu .

990
00:58:05,700 --> 00:58:08,020
kabili umuulu taulipo.

991
00:58:10,780 --> 00:58:18,520
Akatonshi fye akanono akaiswilemo ni, ni,

992
00:58:19,620 --> 00:58:20,230
ni.

993
00:58:24,310 --> 00:58:25,430
Fyonse.

994
00:58:27,370 --> 00:58:27,770
Ing'anda.

995
00:58:29,210 --> 00:58:44,590
Incito ne shina

996
00:58:44,590 --> 00:58:47,490
ya ba sayansi mu lubilo .

997
00:58:47,490 --> 00:58:49,430
ukupanga bomba wa kubalilapo uwa maka

998
00:58:49,430 --> 00:58:50,850
balipooselwe mu nshita.

999
00:58:50,850 --> 00:58:54,190
Ukubwelela ku numa imyaka 60 iyakonkapo pa BBC4.

1000
00:58:54,190 --> 00:58:56,410
na ifitabo ifishisangwa sana:

1001
00:58:56,410 --> 00:58:57,410
"Mupepi sana ne kasuba."


